Aukje Holtrop
Tsjernobyl.
Zoals
de dagen van de week elk hun eigen kleur hebben,
blauw voor de maandag, geel voor vrijdag, wit voor
zondag, zo hebben sommige plaatsnamen een kleur.
Parijs is roze, New York donkergroen en Tsjernobyl is
grijs. Grauwgrijs. En zoals de kleuren voor dagen en
steden hoogst subjectief zijn en iemand anders de
maandag met evenveel recht bruin kan vinden en New
York appelgroen, zo unaniem is Tsjernobyl het
internationale voorbeeld van een grauwe, fletse
plaats geworden. Levenloos, kaal.
Voór 1986 onbekend, en vanaf april van dat jaar een
begrip geworden in de wereld. Meer dan zomaar een
begrip, Tsjernobyl is een symbool geworden, een
argument voor tegenstanders van kernenergie, een
bewijs van de krakkemikkigheid van het oude
sovjet-systeem. Tsjernobyl werd gebruikt en
misbruikt, de tegenstanders weten nu helemaal zeker
dat kerncentrales niet deugen en de voorstanders van
kernenergie beweren met de hand op hun hart dat zulke
explosies als in Tsjernobyl vermeden kunnen worden,
en door hen ook zeker vermeden zullen worden. Als elk
symbool werd Tsjernobyl na een paar jaar krachteloos.
Zoiets als het kruis van Christus, de enorme
slachtingen in de Eerste Wereldoorlog en de
verschillende watersnoden waaronder Nederland al
eeuwenlang te lijden heeft. Allemaal heel erg, de
stem wordt gedempt en ernstig, er wordt niet bij
gelachen, maar de meeste mensen doet het na al die
jaren niets meer. Te ver weg, te lang geleden. Te erg
om je een voorstelling bij te maken, en als je maar
vaak genoeg een foto of een andersoortige afbeelding
van zo’n ramp ziet, verliest ook het beeld zijn
kracht.
Dat is onvermijdelijk, en het is iets om je voor te
schamen, al zou ik liegen als ik zei dat ik
regelmatig met deernis in m’n hart aan die arme
mensen, dieren en vooral kinderen denk die buiten hun
schuld de prijs moesten en nog steeds moeten betalen
voor de ondeugdelijke manieren waarop de vooruitgang
in de wereld wordt nagestreefd.
Een oproep als deze, van de stichting Cultural
Express, herinnert je er even aan dat Tsjernobyl nog
steeds bestaat. Het is niet alleen een symbool, het
is ook een groep mensen die te lijden heeft. Het is
ook een kaal landschap waar niemand voor z’n plezier
met vakantie naar toe zou willen. Het is een stad die
kennelijk ‘bitterkruid’ betekent, en dus bij de
stichting al een morbide betekenis meekreeg. Het
heeft de pech in een arm en verwaarloosd en niet erg
prettig geregeerd land te liggen.
En wij kunnen er heel weinig aan doen. Een beetje
geld geven, er even over nadenken, blij zijn dat erin
ons land nog niets met kernenergie ontploft is en je
vervolgens generen dat je er zulke egoistische
gedachten op nahoudt. Verder valt er weinig te doen.
Dat is het grote nadeel van grauwgrijs: het is zo’n
onopvallende, zo’n dooiige kleur.
Je kunt er zo makkelijk overheen kijken
2001